Odpoczynki tygodniowe kierowcy busa. Jak prawidłowo zaplanować trasę i rekompensaty?

Planowanie czasu pracy kierowcy busa staje się znacznie bardziej wymagające, gdy zamiast jednego dnia trzeba przeanalizować kilka kolejnych tygodni. Regularne i skrócone odpoczynki tygodniowe, rekompensaty, zasada 6 okresów 24-godzinnych, odpoczynki przypadające na przełomie tygodni czy dwa skrócone odpoczynki wykorzystane jeden po drugim, wszystkie te elementy trzeba rozpatrywać łącznie. Nie wystarczy więc sprawdzić, czy kierowca w danym tygodniu zrobił 24 albo 45 godzin odpoczynku. Znaczenie ma również to, co wydarzyło się w poprzednim i następnym tygodniu, kiedy zakończył się wcześniejszy odpoczynek tygodniowy, gdzie rozpoczęły się skrócone odpoczynki oraz czy prawidłowo zaplanowano ich rekompensatę. Przy trasach trwających kilka tygodni ręczna analiza staje się coraz trudniejsza. Dlatego warto wiedzieć nie tylko, jakie zasady obowiązują kierowcę, ale również jak analizować cały układ odpoczynków na osi czasu.

Regularny i skrócony odpoczynek tygodniowy kierowcy

Tygodniowy okres odpoczynku to czas, w którym kierowca może swobodnie dysponować swoim czasem. Może to być regularny albo skrócony tygodniowy okres odpoczynku. Regularny tygodniowy okres odpoczynku wynosi co najmniej 45 godzin, natomiast skrócony, co najmniej 24 godziny. Zgodnie z zasadą omawianą podczas szkolenia w ciągu każdych kolejnych dwóch tygodni kierowca powinien wykorzystać co najmniej:

• dwa regularne tygodniowe okresy odpoczynku, czyli dwa odpoczynki po minimum 45 godzin,

albo

• jeden regularny i jeden skrócony tygodniowy okres odpoczynku, czyli minimum 45 godzin i minimum 24 godziny.

Bardzo ważne jest tutaj określenie „każde kolejne dwa tygodnie”.

Nie sprawdzamy wyłącznie tygodnia pierwszego z drugim, a później trzeciego z czwartym. Trzeba analizować każdą kolejną parę tygodni, czyli również tydzień drugi z trzecim, trzeci z czwartym itd. Jeżeli więc w tygodniu drugim kierowca wykorzysta 24 godziny odpoczynku, a w trzecim kolejne 24 godziny, trzeba sprawdzić, czy w tej konkretnej parze tygodni występuje wymagany regularny odpoczynek. Sam fakt, że w tygodniu pierwszym kierowca miał 45 godzin odpoczynku, nie rozwiązuje automatycznie sytuacji w kolejnej analizowanej parze tygodni.

W tym przypadku tydzień rozumiemy jako okres kalendarzowy od poniedziałku od godziny 00:00 do niedzieli do godziny 24:00.

Odpoczynek na przełomie dwóch tygodni

W praktyce odpoczynek tygodniowy nie zawsze zaczyna się i kończy w obrębie jednego tygodnia kalendarzowego. Może rozpocząć się np. pod koniec jednego tygodnia i zakończyć już w kolejnym. Taki tygodniowy okres odpoczynku można zaliczyć do jednego z tych tygodni, ale nie do obu jednocześnie. Ma to duże znaczenie przy sprawdzaniu, czy w każdej kolejnej parze tygodni kierowca wykorzystał wymagane odpoczynki. Odpoczynek tygodniowy nie musi więc zawsze „zamykać” tygodnia. Może również zostać przypisany do kolejnego tygodnia i znajdować się na jego początku. To właśnie dlatego analizowanie odpoczynków wyłącznie na podstawie kalendarza może być mylące. Trzeba wiedzieć, do którego tygodnia konkretny odpoczynek został zaliczony. W 4Trans można analizować takie sytuacje na wykresach. Przy odpoczynkach tygodniowych szczególnie pomocny jest wykres miesięczny, ponieważ pozwala spojrzeć na kilka kolejnych tygodni jednocześnie i sprawdzić sposób przypisania odpoczynków.

Zasada 6 × 24, czyli dlaczego sama długość odpoczynku nie wystarczy

Kolejna bardzo ważna zasada dotyczy momentu rozpoczęcia następnego odpoczynku tygodniowego. Tygodniowy okres odpoczynku powinien rozpocząć się nie później niż po zakończeniu sześciu okresów 24-godzinnych od końca poprzedniego tygodniowego okresu odpoczynku.

Sześć okresów po 24 godziny daje:

6 × 24 = 144 godziny.

Jeżeli więc poprzedni odpoczynek tygodniowy się zakończył, od tego momentu liczymy maksymalnie 144 godziny do rozpoczęcia następnego odpoczynku tygodniowego. Przykładowo, jeżeli kierowca rozpoczyna aktywność po odpoczynku tygodniowym w poniedziałek o 6:00, kolejny odpoczynek tygodniowy powinien rozpocząć się najpóźniej w niedzielę o 6:00. Jeżeli zacznie aktywność we wtorek, termin odpowiednio się przesunie. To pokazuje, że przy kontroli czasu pracy kierowcy trzeba analizować dwie rzeczy równocześnie. Możemy mieć prawidłowy układ odpoczynków z punktu widzenia dwóch kolejnych tygodni, a mimo to naruszyć zasadę 144 godzin. Nie wystarczy więc sprawdzić wyłącznie, ile trwały odpoczynki tygodniowe. Trzeba również sprawdzić odległość pomiędzy nimi. Przy wielotygodniowej trasie takich zależności szybko robi się dużo. Właśnie dlatego analiza danych kierowcy na wykresie jest znacznie bardziej czytelna niż próba odtworzenia kilku tygodni pracy z pamięci.

Jak zrekompensować skrócony odpoczynek tygodniowy?

Jeżeli kierowca wykorzysta skrócony tygodniowy okres odpoczynku, powstałe skrócenie trzeba zrekompensować. Wysokość rekompensaty to różnica pomiędzy regularnym odpoczynkiem wynoszącym 45 godzin a faktycznie wykorzystanym odpoczynkiem skróconym. Jeżeli więc kierowca wykorzystał 24 godziny odpoczynku, do zrekompensowania pozostaje:

45 godzin – 24 godziny = 21 godzin.

Rekompensata powinna zostać wykorzystana jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym nastąpiło skrócenie. Nie można podzielić jej na kilka mniejszych części. Trzeba dołączyć ją w całości do innego okresu odpoczynku trwającego co najmniej 9 godzin. Może więc zostać dołączona np. do odpoczynku 9-, 11-, 24- lub 45-godzinnego. Jednym z błędów jest rozbijanie należnej rekompensaty na kilka osobnych okresów albo próba wykorzystania jej jako samodzielnego odpoczynku bez dołączenia do wymaganego okresu. Przy jednym kierowcy i jednym skróceniu policzenie 21 godzin nie jest szczególnie trudne. Sytuacja komplikuje się jednak, gdy kierowca ma za sobą kilka tygodni trasy, różnej długości odpoczynki i kilka terminów wykorzystania rekompensat. Wtedy trzeba wiedzieć nie tylko ile godzin pozostało do oddania, ale również za który odpoczynek i do kiedy należy je wykorzystać.

Czy jeden długi odpoczynek może zostać zaliczony do dwóch tygodni?

To jeden z ciekawszych przypadków związanych z planowaniem odpoczynków tygodniowych. Zgodnie z wytycznymi TRACE okres odpoczynku trwający co najmniej 69 godzin może zostać uznany za dwa następujące po sobie odpoczynki tygodniowe w dwóch oddzielnych stałych tygodniach.

Skąd 69 godzin?

Możemy z takiego okresu wydzielić:

45 godzin regularnego odpoczynku + 24 godziny skróconego odpoczynku = 69 godzin.

Jeżeli natomiast odpoczynek na przełomie tygodni trwa co najmniej 90 godzin, możliwe może być wydzielenie z niego dwóch regularnych odpoczynków po 45 godzin – jednego przypisanego do pierwszego tygodnia i drugiego do kolejnego. Ma to bardzo praktyczne znaczenie przy planowaniu dłuższych tras. Jeden długi postój może bowiem pozwolić spełnić wymagania dotyczące odpoczynków w dwóch kolejnych tygodniach. Nadal trzeba jednak pilnować zasady sześciu okresów 24-godzinnych. Sam długi odpoczynek nie powoduje, że pozostałe wymagania przestają obowiązywać. To dobry przykład sytuacji, której trudno analizować „na oko”. Na wykresie miesięcznym znacznie łatwiej zobaczyć cały układ odpoczynków oraz sprawdzić, do których tygodni zostały przypisane.

Dwa skrócone odpoczynki tygodniowe pod rząd

Nie zawsze. W transkrypcji omawiany jest przykład trasy, w której kierowca może wykorzystać dwa skrócone odpoczynki tygodniowe po 24 godziny jeden po drugim bez powstania naruszenia. Kluczowe jest jednak to, jak wygląda cały układ kolejnych tygodni. Jeżeli pierwszy z analizowanych tygodni rozpoczyna się odpowiednio długim odpoczynkiem, z którego można przypisać regularny odpoczynek 45-godzinny do tego tygodnia, sytuacja dwóch kolejnych „24” może być prawidłowa. Dlatego samo spojrzenie na wykres i zauważenie dwóch skróconych odpoczynków obok siebie nie wystarcza do stwierdzenia, że kierowca naruszył przepisy. Trzeba przeanalizować wcześniejsze odpoczynki i sposób ich przypisania do poszczególnych tygodni. To szczególnie ważne przy trasach trwających kilka tygodni, gdzie sposób zaplanowania odpoczynku jeszcze przed wyjazdem może wpływać na możliwości kierowcy w kolejnych tygodniach.

Dwa skrócone odpoczynki w przewozie międzynarodowym

W materiale omówiono również sytuację wynikającą z Pakietu Mobilności, w której kierowca wykonujący międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy może wykorzystać dwa kolejne skrócone tygodniowe okresy odpoczynku. Tutaj trzeba jednak spełnić konkretne warunki. Musi to być międzynarodowy przewóz drogowy rzeczy. Oba skrócone odpoczynki muszą rozpocząć się poza państwem członkowskim siedziby firmy. Znaczenie ma miejsce rozpoczęcia odpoczynku, a nie jego zakończenia. Dodatkowo w czterech kolejnych tygodniach trzeba znaleźć co najmniej cztery tygodniowe okresy odpoczynku, z których co najmniej dwa są regularnymi odpoczynkami 45-godzinnymi. Jeżeli więc w pierwszym i drugim tygodniu wykorzystane zostaną dwa skrócone odpoczynki, kolejne tygodnie trzeba zaplanować w taki sposób, aby cały czterotygodniowy układ spełniał wymagane warunki. Na tym jednak obowiązki się nie kończą. Po dwóch kolejnych skróconych tygodniowych okresach odpoczynku następny odpoczynek tygodniowy musi zostać poprzedzony rekompensatą za oba skrócenia. Załóżmy, że kierowca dwukrotnie wykorzystał po 24 godziny odpoczynku.

Każde skrócenie wynosi wtedy 21 godzin:

45 – 24 = 21 godzin.

Do wykorzystania mamy więc:

21 + 21 + 45 = 87 godzin odpoczynku.

Rekompensaty muszą zostać odpowiednio uwzględnione przed regularnym odpoczynkiem. To pokazuje, dlaczego przy takiej trasie moment powrotu kierowcy do bazy nie może być przypadkowy.

Przykład: trasa Poznań – Walencja – Lyon – Poznań

W materiale szkoleniowym analizowana jest trasa, w której kierowca w pierwszym tygodniu jedzie z Poznania do Walencji i wykorzystuje w Hiszpanii 31 godzin odpoczynku. W drugim tygodniu kontynuuje trasę, a następnie wykorzystuje 29 godzin odpoczynku w Lyonie. W pierwszym i drugim tygodniu nie występuje regularny odpoczynek tygodniowy, dlatego analizowany jest wariant dwóch kolejnych skróconych odpoczynków w przewozie międzynarodowym.

Pierwsze skrócenie wynosi:

45 – 31 = 14 godzin.

Drugie:

45 – 29 = 16 godzin.

Kierowca ma więc do wykorzystania:

14 godzin + 16 godzin rekompensaty + 45 godzin regularnego odpoczynku = 75 godzin.

To wpływa bezpośrednio na planowanie powrotu.

W omawianym przykładzie kierowca powinien wrócić na bazę już w czwartek, a nie dopiero w piątek, ponieważ trzeba pozostawić odpowiednią ilość czasu na wykorzystanie rekompensat oraz regularnego odpoczynku. I właśnie w takich sytuacjach widać, że prawidłowe planowanie czasu pracy kierowcy może wpływać na całą organizację trasy. Nie chodzi wyłącznie o sprawdzenie po fakcie, czy pojawiło się naruszenie. Właściwa analiza wcześniejszych tygodni pozwala ocenić, kiedy kierowca powinien wrócić i jaki odpoczynek trzeba mu zaplanować.

Dlaczego wielotygodniowy czas pracy kierowcy warto analizować na wykresie?

Przy pojedynczym odpoczynku łatwo policzyć różnicę pomiędzy 45 a 24 godzinami. Znacznie trudniej jest odpowiedzieć na pytanie:

Kierowca jest właśnie w trzecim tygodniu trasy. Wcześniej wykorzystał kilka odpoczynków o różnej długości, jeden przypadał na przełomie tygodni, dwa były skrócone, do części należy doliczyć rekompensatę, a dodatkowo trzeba pilnować zasady 144 godzin. Kiedy dokładnie powinien rozpocząć następny odpoczynek i ile powinien on trwać?

Przy takim przypadku próba odtworzenia wszystkiego z pamięci może prowadzić do pominięcia istotnego elementu. Dlatego podczas szkolenia do analizy wykorzystywane są dane z kart kierowców i wykresy w 4Trans. Szczególnie przy odpoczynkach tygodniowych wykres miesięczny pozwala zobaczyć kilka kolejnych tygodni i analizować je jako całość.

Można wtedy sprawdzić m.in. układ odpoczynków tygodniowych, ich długość, odległości pomiędzy nimi oraz sposób przypisania odpoczynków znajdujących się na przełomie tygodni. To pozwala przejść od pytania „czy kierowca ma naruszenie?” do znacznie ważniejszego:

„z czego ono wynika i jak można było lepiej zaplanować tę trasę?”

Przetestuj 4Trans

Przy planowaniu wielotygodniowych tras trzeba jednocześnie kontrolować wiele zależności: regularne i skrócone odpoczynki tygodniowe, kolejne pary tygodni, zasadę 6 × 24, należne rekompensaty oraz szczególne zasady dotyczące dwóch kolejnych skróconych odpoczynków. Im dłuższa trasa, tym trudniej analizować to wszystko ręcznie.

4Trans pozwala przeanalizować rzeczywiste aktywności kierowcy na wykresach i sprawdzić występujące naruszenia. Zamiast próbować odtworzyć kilka tygodni pracy z kalendarza lub z pamięci, możesz spojrzeć na cały przebieg aktywności kierowcy.

Jeżeli chcesz zobaczyć, jak wygląda taka analiza w praktyce, przetestuj 4Trans bezpłatnie na danych swoich kierowców.

Sprawdź, jak program może pomóc Ci analizować czas pracy kierowców, odpoczynki tygodniowe, rekompensaty i naruszenia podczas wielotygodniowych tras.